Misschien is het voor dit tuinjaar wel genoeg
Dit jaar is mijn tuin te warm en te droog. Vorig jaar voelden juli en augustus voor mij aan alsof ze alleen maar nat waren. Begin oktober brak de eerste vorst aan en maakte daarmee vrij abrupt een einde aan het seizoen. En weer zit ik hier en vraag ik me af:
Hoe moet ik deze tuin precies aanpassen, zodat zowel de tuin als ikzelf bestand zijn tegen wat er gaat komen?
Ik denk de laatste tijd weer veel aan mijn tuin.
Niet over welk tomatenras er volgend jaar in de kas komt te staan, of dat er misschien nog ruimte is voor een extra verhoogd bed tussen de twee bedden.
Het gaat om iets fundamenteler.
Hoe blijf je tuinieren wanneer de omstandigheden waaronder je oorspronkelijk begon, zijn veranderd?
Ik kom deze vraag de laatste tijd ook steeds weer tegen op sociale media. Sommige hobbytuiniers vragen zich heel openlijk af of het überhaupt zin heeft om dit jaar door te gaan. Er is veel inspanning voor nodig om planten door periodes van hitte en droogte heen te helpen. Ze krijgen water, staan in de schaduw en zijn voorzien van een mulchlaag – en toch zie je dat de planten lijden.
Voor mij is het antwoord op de vraag naar de zin niettemin: Ja, tuinieren is de moeite waard.
Daaruit volgt echter niet dat elk tuinier jaar koste wat het kost moet worden voortgezet tot de allerlaatste oogstdag.
De problemen zijn reëel
Het is niet louter een kwestie van persoonlijke uitputting of het plotseling verliezen van de zin om te tuinieren; we reageren op reële omstandigheden die de tuin steeds vaker voor uitdagingen kunnen stellen:
- lange droge periodes en sterk uitdrogende bodems
- hitte en hittestress bij planten
- een snel toenemende vraag naar irrigatie
- de vraag hoeveel water we voor de tuin kunnen en willen gebruiken
- zware regenval in plaats van gelijkmatig verdeelde neerslag
- extreem natte perioden met rot en schimmelziekten
- problemen met ontkieming, bloei en vruchtzetting door ongunstige temperaturen
- verschoven zaai-, plant- en oogsttijden
- hagel, stormen en andere extreme verschijnselen
- vorst, die een tuinier seizoen heel abrupt kan beëindigen
- en bovenal: een steeds moeilijkere planning
Begin augustus 2026 beschrijft de Duitse weerdienst de bodem in delen van Duitsland als ongewoon sterk uitgedroogd. De ontwikkeling van de bodemvochtigheid vertoont overeenkomsten met de droogteperiodes van 2018 en 2022. In het zuiden waren de bodems in sommige gevallen zelfs droger dan in die vergelijkingsjaren.
Mijn salade wacht.
Een nogal onopvallend voorbeeld laat me momenteel heel duidelijk zien wat deze veranderingen betekenen voor het dagelijks leven in de tuin.
Het is eigenlijk alweer die tijd van het jaar waarin we beginnen na te denken over het zaaien van wintergroenten. Ook wij bij Magic Garden Seeds richten ons hier momenteel op.
En toch ga ik persoonlijk op dit moment geen sla zaaien..
Het is gewoon te warm.
Bij Magic Garden Seeds voeren we regelmatig kiemtests uit om de kwaliteit van onze zaden te controleren. Bij de huidige hoge kamertemperaturen werkt dit niet betrouwbaar met sla. Daarom worden dergelijke kiemproeven momenteel uitgevoerd in een temperatuur gecontroleerde koelkast met plantenverlichting.
En op de een of andere manier vind ik dit beeld heel toepasselijk.
Natuurlijk zou ik ook kunnen proberen de best mogelijke omstandigheden voor mijn zaaiwerk thuis te creëren. Ik zou kunnen koelen, schaduwen, de situatie in de gaten houden en verder optimaliseren.
Maar ik doe het niet.
Ik wacht.
Totdat het hopelijk weer wat koeler wordt.
Misschien moeten we stoppen met alles met pure inzet te willen oplossen.
Deze gedachte houdt me steeds meer bezig.
Als we het hebben over klimaatveranderingen in de tuin, komen we al snel bij oplossingen terecht:
Mulchen. Regenwater opvangen. Schaduw bieden. Dieper water geven. De grond het hele jaar door bedekken.
Alles goed. Veel daarvan doe ik zelf en ik vind het buitengewoon zinvol.
Maar misschien moeten we er toch op letten dat de aanpassing aan de klimaatverandering niet zomaar uitmondt in een steeds grotere persoonlijke inpassing.
Droogte treft immers niet alleen onze komkommers en courgettes. Het beïnvloedt de plantengroei, de landbouw, de bodem, het grondwater en de algehele beschikbaarheid van water. Het Duitse Milieuagentschap wijst er daarom op dat aanpassing aan droogte en watertekort een taak is die veel verder reikt dan de individuele tuin.
Duurzaam tuinieren kan niet betekenen dat er onbeperkt water, materiaal, techniek en energie wordt gebruikt om de tuin zo te laten functioneren als vroeger.
We moeten beslissingen nemen voor de lange termijn, terwijl de omstandigheden zelf veranderen.
Dus ga ik mijn tuin herinrichten. Maar hoe?
Op dit moment zit ik precies weer op dit punt.
Ik verdiep me opnieuw in permacultuur, agrobosbouw en regeneratieve landbouw.
Ik denk na over de samenstelling van de bodem. Over het vasthouden van water. Over permanente bodenbedekking. Over meerjarige gewassen. Over struiken en bomen, en hoe bomen en struiken op een gegeven moment een ander microklimaat zouden kunnen creëren.
Veel daarvan klinkt logisch.
Mijn tuin heeft waarschijnlijk meer schaduw nodig. Met verschillende niveaus. Meer structuren. Meer mogelijkheden om water vast te houden waar het valt. Minder kale grond. Misschien andere gewassen. En op sommige plekken zeker ook andere verwachtingen.
En dan sta ik voor een heleboel nieuwe vraagtekens, want zo’n tuinrenovatie is niet binnen één seizoen klaar. Een boom die ik vandaag plant, zal volgende zomer nog niet de schaduw geven die ik graag zou willen.
Het opbouwen van een bodem kost tijd.
Een stabiel samenwerkingsverband tussen bomen en struiken, vaste planten, eenjarige gewassen, bodemorganismen en water ontstaat niet door één keer een mooi permacultuur plan te tekenen.
En terwijl ik mijn tuin voorbereid op de toekomst, weet ik niet hoe die toekomst eruit zal zien.
Vorig jaar te nat. Dit jaar te droog.
Ook daarom vind ik simplistische uitspraken over klimaatverandering niet erg nuttig.
In mijn tuin waren juli en augustus vorig jaar ongelooflijk nat. Dit jaar heb ik vooral last van hitte en droogte. Begin oktober vorig jaar had ik al de eerste vorst, wat een vrij radicaal einde aan het seizoen maakte.
Dit is niet in tegenspraak met de klimaatverandering.
Klimaatverandering betekent niet dat vanaf nu elke zomer overal even heet en droog moet zijn. De Duitse weerdienst constateert een duidelijke toename van extreme hitte; veranderingen in neerslag zijn complexer en verschillen per regio.
Voor mij als tuinierster komt daar in het dagelijkse leven vooral één ding uit naar voren:
De betrouwbaarheid gaat verloren.
De tuinkalender kan me nog steeds als leidraad dienen. Maar hij kan me niet vertellen of het op dit moment 18 of 32 graden is in mijn tuin. Of de grond vochtig is. Of er over twee weken de langverwachte regen komt of de volgende hittegolf.
Planten reageren op de omstandigheden die er daadwerkelijk zijn – niet op de datum op een zaadzakje.
Misschien hoort wachten inmiddels bij tuinieren
Daarom zal ik mijn sla nog niet zaaien.
En misschien zal ik dit jaar ook sommige andere teelten eerder beëindigen.
De bonen mogen op een gegeven moment gaan.
Een geoogst bed hoeft niet per se nog een keer opnieuw beplant te worden.
Een plant die alleen nog met dagelijks intensief water geven overleeft, mag misschien ook eens haar levenscyclus beëindigen.
Dat is voor mij geen opgeven.
Het is ook geen terugtrekking uit de tuin.
Want tuinieren betekent voor mij veel meer dan groenteproductie. Het brengt me naar buiten. Het houdt me in beweging. Het verbindt me met planten, aarde, weer en seizoenen. Juist daarom wil ik van deze plek geen permanent strijdtoneel maken.
Misschien begint nu de observatieperiode
Als ik minder zaai, minder red en minder probeer, ontstaat er plotseling ruimte voor andere vragen:
- Waar is mijn tuin 's ochtends nog koel?
- Welke plekken drogen het eerst uit?
- Waar blijft vocht verrassend lang hangen?
- Welke planten kunnen het redden met weinig extra water?
- Welke culturen hebben dit jaar onevenredig veel aandacht gekregen?
- Waar heb ik dringend schaduw nodig?
- Welke planten zorgen zelf voor een gunstig microklimaat?
- Waar sijpelt regen weg – en waar stroomt hij gewoon weg?
- Welke planten en soorten hebben me verrast?
- En wat wil ik volgend jaar niet nog een keer op precies dezelfde manier doen?
Misschien zijn de antwoorden daarop wel waardevoller dan nog een geoogst sla-bed.
Geen pasklare oplossing. Maar wel veel mogelijkheden.
Ik weet nog niet hoe mijn tuin er over vijf jaar uit zal zien.
Misschien zullen er meer struiken en bomen in groeien. Misschien ga ik groenten op een andere manier verdelen. Misschien krijgen sommige eenjarige gewassen minder ruimte en meerjarige planten meer. Misschien ga ik meer mijn best doen om het water in de tuin vast te houden, in plaats van het er in de zomer steeds weer bij te gieten.
Ik ga me verder verdiepen in permacultuur, agrobosbouw en regeneratieve benaderingen, en uitproberen wat daarvan geschikt is voor mijn eigen tuin.
En ik zal waarschijnlijk fouten maken.
Dat hoort erbij.
Misschien moeten we überhaupt minder op zoek gaan naar dé perfecte oplossing.
Diversiteit zou daarbij een belangrijke rol kunnen spelen. Precies op dit punt sluit voor mij de cirkel met Magic Garden Seeds. Het werken met zaadstabiele zaden, oude rassen en bijzondere planten betekent immers niet alleen dat we iets uit het verleden behouden dat het waard is om te bewaren. Het biedt ons ook de mogelijkheid om verschillen waar te nemen, ervaringen op te doen, zaden verder te vermeerderen en nauwkeuriger te observeren welke planten onder onze specifieke omstandigheden goed gedijen.
Dat sluit aan bij de gedachte die Magic Garden Seeds vanaf het begin heeft gekenmerkt: bijzonder zaadstabiel zaad toegankelijk maken en kennis over planten en biodiversiteit doorgeven.
Vandaag zet ik de gieter misschien gewoon even neer
Ik ga nu in ieder geval geen sla zaaien.
Ik wacht.
En misschien ga ik in plaats daarvan wel in mijn tuin zitten en kijk ik eens wat beter rond.
Niet omdat ik het heb opgegeven.
Maar omdat ik wil begrijpen hoe deze tuin verder kan gaan.
Misschien is dit observeren, afwachten en heroverwegen juist geen pauze van het tuinieren.
Misschien is het wel een van zijn belangrijkste taken. Ik vind deze conclusie eigenlijk heel geruststellend.
En hoe zit het bij jou?
Wat voor invloed heeft dit tuinjaar op je plannen? Heb je het zaaien uitgesteld, gewassen opgegeven of ben je begonnen je tuin helemaal opnieuw in te richten? Houd je je ook bezig met meer schaduw, het vasthouden van water, permacultuur, agrobosbouw of andere manieren om je aan te passen aan de klimaatverandering?
Laat ons gerust weten wat je hebt opgemerkt en welke vragen je hebt. Juist bij dit onderwerp kunnen we waarschijnlijk heel veel van elkaar leren.
x
Meldt u zich aan om een commentaar te schrijven.
