Glossary

Signatuurplanten zijn planten waarvan de uiterlijke kenmerken volgens de oude signatuurleer aanwijzingen zouden geven voor hun geneeskrachtige werking of symbolische betekenis. Daarbij werden vorm, kleur, geur, groeiwijze of locatie gezien als tekenen waarmee de natuur de aandacht vestigt op de kracht van een plant.

Het uitgangspunt is: het gelijke geneest het gelijke. Zo werd bijvoorbeeld de gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis) met zijn longachtige bladeren beschouwd als een geneeskrachtige plant voor de luchtwegen, terwijl rode planten zoals de grote kattenstaart (Lythrum salicaria) in verband werden gebracht met bloed en de bloedsomloop. Ook de walnoot (Juglans regia) werd vanwege zijn hersenachtige vorm van oudsher in verband gebracht met hoofdklachten.

De leer van de signaturen (handtekeningen) heeft de geneeskunde eeuwenlang bepaald. Hun oorsprong gaat terug tot de oudheid en werd in de Middeleeuwen en de Renaissance verder ontwikkeld. Ze werd vooral bekend door Paracelsus, die het idee populair maakte dat de natuur zelf aanwijzingen geeft voor het gebruik van geneeskrachtige planten.

Typische voorbeelden van signatuurplanten zijn gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis), leverbloempje (Hepatica nobilis), grote kattenstaart (Lythrum salicaria), walnoot (Juglans regia), bijvoet (Artemisia vulgaris) en sint-Janskruid (Hypericum perforatum). Sommige planten werden bovendien aan bepaalde planeten, elementen of symbolische krachten toegeschreven.

Tegenwoordig wordt de signatuurleer wetenschappelijk niet als een beproefde methode beschouwd. Toch blijft ze tot op de dag van vandaag boeiend voor etnobotanische tuinen en verzamelingen van geneeskrachtige planten, omdat ze plantenobservatie, volksgeneeskunde en cultuurgeschiedenis op een bijzondere manier met elkaar verbindt. In de tuin kunnen kenmerkende planten in themabedden worden gegroepeerd, waardoor men geneeskrachtige planten niet alleen vanuit botanisch oogpunt, maar ook vanuit cultuurhistorisch perspectief kan ontdekken.